In 2022 verklaarde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat de prevalentie van overgewicht en obesitas epidemische proporties heeft bereikt in de Europese regio (1). Volgens schattingen van de WHO heeft bijna 60% van de volwassenen en één op de drie kinderen in de regio last van overgewicht of obesitas (2). Deze aandoeningen vormen een groeiend probleem, met aanzienlijke economische en gezondheidsimpact voor zowel individuen als de samenleving.
Overgewicht en obesitas worden doorgaans gediagnosticeerd met behulp van de BMI. Volgens de normen van de WHO wordt voor volwassenen een BMI tussen de 25 en 30 geclassificeerd als overgewicht; een BMI van 30 of meer wordt als obees beschouwd (3). In België is de prevalentie van overgewicht en obesitas sinds 1997 toegenomen. In 2018 had een derde van de Belgische bevolking overgewicht (41% van de mannen en 29% van de vrouwen). Obesitas kwam voor bij 16% van de bevolking (16% van de mannen en 15% van de vrouwen).
Deze gegevens over een hoge BMI zijn gebaseerd op zelfrapportages van de deelnemers aan het onderzoek. Fouten door onvolledige herinneringen of de neiging om sociaal wenselijke antwoorden te geven, kunnen ervoor zorgen dat de werkelijke cijfers worden onderschat. Een recente Belgische studie bevestigde dit, waarbij bleek dat zelfgerapporteerde BMI slechts 78% van de overgewichtgevallen en 69% van de obesitasgevallen correct detecteerde (5).
Een hoge BMI is een belangrijke risicofactor voor verschillende niet-overdraagbare ziekten. Mensen met obesitas lopen een groter risico op hart- en vaatziekten, type 2-diabetes, kanker en musculoskeletale aandoeningen zoals artrose. Deze ziekten leiden tot een verhoogde mate van invaliditeit, hogere zorgkosten en verminderde productiviteit en vervroegde pensionering. De toenemende bezorgdheid over de gezondheids- en economische lasten van een hoge BMI maakt het essentieel voor landen om hun evolutie te volgen.
In de Belgische nationale ziektelaststudie (Belgian National Burden of Disease Study, [BeBOD]), uitgevoerd door Sciensano, werd de ziektelast geschat die aan een hoge BMI in België kan worden toegeschreven. We gebruikten een maatstaf die de verloren levensjaren door ziekte (YLD) en de verloren levensjaren door voortijdige sterfte (YLL) combineert voor mensen met een hoge BMI. Volgens de cijfers van 2018 kon ongeveer 37.800 YLD, 56.000 YLL en €1,85 miljard aan zorgkosten worden toegeschreven aan een hoge BMI. In het bijzonder had type 2-diabetes de grootste impact (38%), gevolgd door hart- en vaatziekten (17%), verschillende kankers (10%) en musculoskeletale aandoeningen (9%).
Overgewicht en obesitas zijn complexe en multifactoriële aandoeningen die afhankelijk zijn van tal van factoren. Naast gedragingen met betrekking tot energie-inname en -verbruik spelen externe invloeden een sleutelrol. Sinds de jaren 1990 wordt onze omgeving als ‘obesogeen’ beschreven (6), gekarakteriseerd door een verhoogde beschikbaarheid van goedkopere, energie-dichtere en minder voedingsrijke voedingsmiddelen, evenals een snelle afname van lichamelijke activiteit (7). De eetpatronen in de meeste Europese landen zijn ook veranderd door stijgende inkomens en een toenemende voedselvoorziening (8, 9), beïnvloed door media en marketing die sociale en culturele normen verschoven (10)
. Om het effect van al deze factoren te verzachten, zouden preventiemaatregelen zich niet alleen op individuen moeten richten, maar ook op gehele bevolkingsgroepen en een breder spectrum van factoren die overgewicht en obesitas beïnvloeden. De mogelijkheden om deze aandoeningen te voorkomen zouden dan gericht moeten zijn op het creëren van gezonde omgevingen die gezonde gedragingen ondersteunen en faciliteren.
